Mikrodalğalı yanma üsulu ilə hazırlanan mis ferrit katalizatoru CO-nun 100–110°C temperaturda tam oksidləşməsini təmin edir. Bu texnologiya bahalı nəcib metallara alternativ olmaqla enerji sərfini və istehsal xərclərini azaldır. Katalizator avtomobil, energetika və sənaye tullantı qazlarının təmizlənməsində ekoloji və iqtisadi baxımdan perspektivli hesab olunur. Elm və Təhsil Nazirliyi Kimya İnstitutunun Gənc Alim və Mütəxəssislər Şurasının sədri, AMEA Gənclər Akademiyasının Rəqəmsal Mobillik Mərkəzinin təmsilçisi, kimya üzrə fəlsəfə doktoru Günel Əzimova müsahibəsində alınmış patentin elmi əhəmiyyəti və tətbiq imkanları barədə danışıb. Müsahibəni təqdim edirik.

- Aşağı temperaturlarda dəm qazının tam oksidləşdirilməsinə nail olunması hansı elmi problemi həll edir və bu nəticə niyə mühüm hesab olunur?

-Mikrodalğalı yanma üsulu ilə sintez edilən mis ferrit katalizatoru CO-nun aşağı temperaturda (100–110°C) tam oksidləşməsini təmin edir. Bu, bahalı nəcib metal katalizatorlara alternativ olmaqla yanaşı, enerji sərfini və istehsal xərclərini azaldır. Katalizator yüksək səth sahəsi və effektivliyi sayəsində sənaye və avtomobil tullantı qazlarının təmizlənməsində perspektivlidir.

-Bu texnologiya dəm qazından baş verən zəhərlənmələrin qarşısının alınması və havanın çirklənməsinin azaldılması istiqamətində hansı real imkanlar yarada bilər?

-Təklif olunan texnologiya karbon monooksidin (CO) aşağı temperaturda yüksək səmərəliliklə karbon dioksidə (CO₂) çevrilməsini təmin etməklə həm insan sağlamlığının qorunması, həm də atmosfer havasının keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması baxımından mühüm praktiki imkanlar yaradır. Karbon monooksid zəhərli qaz olduğundan onun atmosferə buraxılmasının azaldılması dəm qazından zəhərlənmə riskinin aşağı salınmasına xidmət edir. Hazırlanmış katalizatorun tətbiqi nəticəsində tullantı qazlarında CO-nun miqdarı əhəmiyyətli dərəcədə azaldıla bilər ki, bu da nəqliyyatın intensiv olduğu ərazilərdə havanın keyfiyyətinin yaxşılaşmasına töhfə verə bilər.

-Hazırladığınız katalizatorun avtomobil sənayesi, energetika və sənaye müəssisələrində tətbiqi üçün hansı perspektivlər mövcuddur?

-Hazırlanmış mis ferrit katalizatoru yüksək aktivliyi və 100–110°C temperaturda CO-nun tam oksidləşməsini təmin etməsi ilə enerji qənaətli və iqtisadi cəhətdən səmərəli alternativdir. O, avtomobil tullantı qazlarının, energetika qurğularının və sənaye proseslərindən yaranan CO emissiyalarının təmizlənməsində tətbiq oluna bilər. Tərkibində bahalı nəcib metalların olmaması maya dəyərini azaldır və genişmiqyaslı istifadəyə imkan yaradır.

-Bu ixtiranın iqtisadi və ekoloji baxımdan Azərbaycana hansı faydaları verə biləcəyini düşünürsünüz?

-İxtiranın Azərbaycanda tətbiqi CO emissiyalarının azaldılması, havanın keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması və ekoloji risklərin minimuma endirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Aşağı temperaturlu mis ferrit katalizatoru sənaye, energetika və nəqliyyat sahələrində tullantı qazlarının təmizlənməsində istifadə oluna bilər. Platin qrupu bahalı metallardan istifadə olunmaması istehsal xərclərini azaldır və texnologiyanın geniş tətbiqinə imkan yaradır. Bu yanaşma Azərbaycanda yaşıl kimya, ekoloji innovasiya və daha təmiz istehsal texnologiyalarının inkişafına töhfə verə bilər.

-Tədqiqatın nəticələri beynəlxalq elmi dairələrdə necə qarşılanıb? Xarici tərəfdaşlardan əməkdaşlıq və ya texnologiyanın tətbiqi ilə bağlı maraq varmı?

-Tədqiqatın nəticələri karbon monooksidin aşağı temperaturlu oksidləşməsi üçün yüksək aktiv, ekoloji və iqtisadi baxımdan səmərəli katalizatorların hazırlanması istiqamətində mühüm elmi nəticə kimi qiymətləndirilə bilər. Katalizatorun mikrodalğalı yanma üsulu ilə sintezi və CO-nun aşağı temperaturda tam çevrilməsinin əldə olunması beynəlxalq kataliz və materialşünaslıq istiqamətlərində aktual problemlərin həllinə xidmət edir.

Əldə olunan nəticələr yaşıl kimya və ekoloji kataliz sahəsində müasir beynəlxalq tədqiqat istiqamətləri ilə uyğunluq təşkil edir. Həmçinin bu işlərlə bağlı digər nəticələr nüfuzlu xarici elmi jurnallarda dərc olunub və texnologiyanın gələcəkdə xarici elmi mərkəzlərlə əməkdaşlıq və sənaye tətbiqi baxımından potensialı yüksək qiymətləndirilib.

-Bu patent gələcək tədqiqatlarınız üçün hansı yeni istiqamətlərin əsasını qoyur?

-Patent aşağı temperaturlu kataliz, yaşıl sintez texnologiyaları və ekoloji materialların hazırlanması sahəsində gələcək tədqiqatlar üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Laboratoriya nəticələri katalizatorun 100–110°C temperaturda CO-nun 100 faiz çevrilməsini və CO₂-yə yüksək selektivliyini göstərib. Növbəti mərhələdə onun real sənaye şəraitində uzunmüddətli stabilliyi, su buxarı və digər qaz komponentlərinin təsiri, eləcə də müxtəlif ferrit əsaslı katalizatorların tətbiq imkanları araşdırılacaq.

AzərTac